Palaren Historia

Gauza jakia da Pala ez dela Pilotako jokorik zaharrena. Aitzitik, berrienetako bat dela esan dezakegu, bere hastapenen inguruko zalantzan badaude ere. Egia dena da Pala ez dela eskuaren babes gisa sortu, Jokoaren derrigorrezko elementu modura baizik, berezko izaeraz.

XVII. eta XVIII. mendeetara egiten badugu atzera, ikusiko dugu Murillo eta Goya margolari apartek Palarekin lotutako bi koadro pintatu zituztela. Lehendabizikoa «Palako Pilota Jokorako gonbidapena» izenarekin ezagutzen da, eta haur bat ageri da beste bati Palan jokatzera adoretuz. Eta bigarrenean, «Pilota Jokoa» izenekoan, bi palista ikusten dira, bata bestearen parean, beren eskuin eskuetan pala bana dutela, partida bat lehiatzen ari direla.

Kronikariek eta garaiko zale zaharrek, Pala Jokoaren aro modernoaren abiapuntu gisa, Francisco eta Eugenio Eraso anaia nafarrek Gregorio Goikoetxea eta Angel Bilbao (Txikito de Abando) bilbotarren aurka jokatutako norgehiagoka ospetsu eta mitikoak aipatzen dituzte. Lehenengo, bi bikoteen arteko partida bat jokatu zuten Bergarako udal pilotalekuan (Gipuzkoa), 1904ko apirilaren 3an. Bigarrena Bilboko Euskalduna zaharrean jokatu zen, urte bereko apirilaren 24an. Egiaz adierazgarriena da, historialari ospetsuenen iritziz, partida horiek programatzearekin hasi zela Pala Modernoaren Historia.

1895eko apirilaren 14an Bilboko Euskalduna inauguratu zen. Egia da frontoia inauguratzean, Eibarko Txikitoren Intendentziapean, hasieran zesta-punta modalitatean jokatzen zela, baina urte gutxiren buruan palak hartu zuen haren lekua. Bilboko publikoak bere hautua egina zuen. Pala ikusi nahi zuten, eta ez beste ezer. Horrek berresten du, joko hau historikoki bilbotarra ez bada ere, «Botxoko» publikoak modalitate hau berehala eta erabat onartu zuenez, halakotzat jo daitekeela.

Bestalde, 1905eko abuztuaren 15ean, Juan Gisasolak (Begoñes I.a), Pala modernoaren aitzandaritzat hartzen denak, debuta egin zuen palista profesional modura Euskaldunan.

Kanta horretara palista andana bertaratzen ziren. Eta guztiek, Julian Fernandez Unibaso jaunaren zuzendaritzapean, palista profesionalen lehen koadroa osatu zuten eta Historiako Pala Profesionaleko lehendabiziko Enpresa eratu zen. Erdi aroko estiloko pilotaleku hori (1. Argazkia) Madrileko Beti-Jai pilotalekuaren kopia izan zen, eta Alfredo Acebal jauna izan zen arkitektoa. Ibilbide oso dirdiratsu baten ondoren, non Historiako palista onenek beren errepertorio onena ekaini baitzieten zaletuei, 1937ko maiatzean suntsitu zuten, gerra zibilean zehar.

1939ko abenduaren 8an bigarren Euskalduna pilotalekua inauguratu zen, antzinakoa zegoen kokaleku berean (2. argazkia), eta bere eraikuntza eta estiloa zeharo modernoak dira. Antonio Azurmendi jauna, palista ohia, izendatu zuten intendente, eta, ondoren, Historiara igaro zen, inoiz izan den Palako Intendente onenetako baten moduan. Hasieran, frontoia bete egiten zen modu ikusgarrian; 1946tik aurrera, palista onenak Madrilgo Recoletosera joan ziren; eta, espezialitateko bi jokalari handi agertu arren (Amorebieta IV.a eta Begoñes VII.a), enpresak barrutia ixtea erabaki zuen, eta pilotaleku gisa ez erabiltzeko baldintzapean saldu zuen. Azken emankizuna 1957ko abuztuaren 29an ospatu zen, ostegunez. Egun hartan, pilotak oro har, eta palak zehazki, dolu-eguna zuten. Modalitateko pilotaleku enblematikoenak ateak itxi zituen.

Bilboko hiriburua 10 urtez palarik gabe egon ondotik, 1967ko urriaren 11n Club Deportivo Pilotalekua inauguratu zen (3. argazkia). Eta ordutik, garai loriatsuak eta horren zoriontsuak izan ez diren beste zenbait txandakatuz, gaur egunera iritsi gara. Hau garrantzitsua da: pilotako modalitate nagusiko historian lehen aldiz, instituzioak horrekin jabetu dira eta espezialitateaz arduratu dira.